Wat is een relatiebeding?
Met een relatiebeding bescherm je je klantenbestand als een werknemer vertrekt. Maar het beding moet correct in het contract staan en proportioneel zijn: rechters vernietigen of beperken onredelijke clausules zonder pardon.
- Het relatiebeding moet schriftelijk zijn opgenomen in de arbeidsovereenkomst zelf.
- In een tijdelijk contract is het alleen geldig met een schriftelijke motivatie voor zwaarwegende bedrijfsbelangen.
- Duur en reikwijdte moeten redelijk zijn: een te breed beding wordt door de rechter beperkt of vernietigd.
- Een relatiebeding beperkt contact met specifieke relaties, een concurrentiebeding beperkt werken bij concurrenten.
Wanneer is een relatiebeding geldig?
De geldigheid van een relatiebeding hangt af van de contractvorm en van de manier waarop het beding is opgenomen.
Voor contracten voor onbepaalde tijd geldt: een relatiebeding is geldig als het schriftelijk is overeengekomen in de arbeidsovereenkomst. Er is geen extra motivatie vereist. De werknemer moet het beding hebben ondertekend als onderdeel van het contract, niet pas later als bijlage of addendum na aanvang van het dienstverband.
Voor tijdelijke contracten ligt de lat hoger. Op grond van artikel 7:653 BW is een relatiebeding in een tijdelijk contract alleen geldig als je in het contract schriftelijk motiveert welke zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen het beding noodzakelijk maken. Ontbreekt die motivatie, dan is het beding van rechtswege nietig, ook als de werknemer het contract heeft ondertekend. Dit is een formeel vereiste dat niet achteraf hersteld kan worden.
Wat moet er in het relatiebeding staan?
Hoe specifieker het relatiebeding is omschreven, hoe groter de kans dat het bij een geschil standhoudt voor de rechter.
Een goed relatiebeding omschrijft precies welke relaties onder het beding vallen. Gaat het alleen om actieve klanten, of ook om prospects waarmee je in gesprek was? Vallen leveranciers en samenwerkingspartners ook onder het beding? Hoe breder je de kring definieert, hoe eerder een rechter het beding als disproportioneel beoordeelt. Overweeg ook of een geografische beperking relevant is: voor een regionaal bedrijf is een landelijk relatiebeding moeilijker te rechtvaardigen dan voor een landelijk opererende organisatie.
De duur van het beding is een ander kritiek onderdeel. Een periode van een tot twee jaar na het einde van het dienstverband wordt in de rechtspraak doorgaans als redelijk beschouwd. Langere periodes zijn niet per se ongeldig, maar vragen om een sterke onderbouwing waarom de bescherming zo lang noodzakelijk is. Tot slot moet het beding duidelijk omschrijven wat precies verboden is: is dat het sluiten van overeenkomsten, het onderhouden van zakelijk contact, of zelfs het in dienst treden bij een relatie? Hoe nauwkeuriger de omschrijving, hoe beter handhaafbaar.
Wat als een werknemer het relatiebeding schendt?
Als een werknemer het relatiebeding overtreedt, heb je als werkgever juridische middelen, maar de slagingskans hangt sterk af van wat je vooraf hebt vastgelegd.
De sterkste positie heb je als je naast het relatiebeding ook een boetebeding hebt opgenomen. Een boetebeding bepaalt welk bedrag de werknemer per overtreding of per dag overtreding verschuldigd is. Je hoeft dan geen schade aan te tonen: de boete is direct opeisbaar bij een vastgestelde schending. Zonder boetebeding ben je aangewezen op schadevergoeding via de rechter, en dan moet je aantonen welke omzet of welke relatie je bent kwijtgeraakt door het handelen van de werknemer. Dat bewijs is in de praktijk moeilijk te leveren.
Een andere optie is het vorderen van een verbod via de rechter in kort geding. De rechter kan de werknemer verbieden verder contact te onderhouden met de betreffende relaties, op straffe van een dwangsom. Houd er wel rekening mee dat de rechter ook dan de proportionaliteit toetst. Een relatiebeding dat naar het oordeel van de rechter onredelijk ruim is, wordt niet integraal gehandhaafd maar beperkt tot wat redelijk is. Dit benadrukt waarom een goed geformuleerd en proportioneel relatiebeding vanaf het begin van de arbeidsrelatie essentieel is. Bij een beëindiging via een vaststellingsovereenkomst is het bovendien verstandig expliciet te benoemen of het relatiebeding na uitdiensttreding van kracht blijft.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een relatiebeding en een concurrentiebeding?
Een concurrentiebeding verbiedt de werknemer om na vertrek bij een concurrent te gaan werken. Een relatiebeding verbiedt zakelijk contact met specifieke relaties van de werkgever. Beide kunnen naast elkaar bestaan in hetzelfde contract.
Is een relatiebeding in een tijdelijk contract geldig?
Alleen als je in het contract schriftelijk motiveert welke zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen het beding rechtvaardigen. Zonder die motivatie is het beding nietig, ook al is het ondertekend.
Wat kan ik doen als een werknemer het relatiebeding schendt?
Als je een boetebeding hebt opgenomen, kun je de overeengekomen boete opeisen. Zonder boetebeding moet je de schade aantonen, wat in de praktijk lastig is. Je kunt ook via de rechter een verbod vorderen op verdere schending.
Kan de rechter een relatiebeding aanpassen?
Ja. Als het relatiebeding naar het oordeel van de rechter te breed of te lang is, kan de rechter het beding matigen of gedeeltelijk vernietigen. Een beding dat alle voormalige contacten van de werkgever dekt voor vijf jaar zal niet snel standhouden.
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en niet als juridisch advies. De inhoud en toepasbaarheid van een relatiebeding zijn sterk afhankelijk van de specifieke situatie en rechterlijke interpretatie. Raadpleeg altijd een juridisch specialist voordat je een relatiebeding opstelt of handhaaft.